Η φιλοδοξία των ναυτιλιακών εταιρειών για απανθρακοποίηση αυξάνεται ταχύτερα από την ικανότητα του κλάδου να την υλοποιήσει. Αυτό είναι το κεντρικό συμπέρασμα του δεύτερου κύματος της έρευνας METAVASEA, που δημοσιοποίησε η HELMEPA με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ναυτιλίας 2026. Την ίδια ώρα, η κόπωση των πληρωμάτων παραμένει η σημαντικότερη ανησυχία των ναυτικών για την ασφάλεια.
Η συλλογή στοιχείων πραγματοποιήθηκε από τον Δεκέμβριο του 2024 έως τον Νοέμβριο του 2025, περιλαμβάνοντας την περίοδο της αρχικής υιοθέτησης του IMO Net-Zero Framework στη MEPC 83 τον Απρίλιο του 2025. Στο δεύτερο κύμα συμμετείχαν 1.182 άτομα από πέντε ομάδες —ναυτικούς, ναυτιλιακές εταιρείες, λιμενικές διοικήσεις, παρόχους υπηρεσιών και προμηθευτές, καθώς και εκπροσώπους της κοινωνίας των πολιτών και λιμενικών πόλεων—, ανεβάζοντας τις απαντήσεις των δύο κυμάτων συνολικά σε 2.080.
Η κόπωση των πληρωμάτων πρώτη ανησυχία
Το 69% των ναυτικών ανέδειξε την κόπωση λόγω των πρόσθετων καθηκόντων και του φόρτου που συνδέονται με νέους κανονισμούς ως σημαντικότερο ζήτημα ασφάλειας, σχεδόν όσο και στο πρώτο κύμα (70%). Ακολουθούν η ανεπαρκής εκπαίδευση (25%), η ελλιπής επικοινωνία (24%), ο χειρισμός άγνωστου εξοπλισμού (24%) και η χρήση νέων εναλλακτικών καυσίμων (22%).
Η εξοικείωση των ναυτικών με τα πλαίσια απανθρακοποίησης βελτιώθηκε: για το EU ETS από 34% σε 47%, για το FuelEU από 33% σε 45%, για το EU MRV από 30% σε 41% και για τη στρατηγική του IMO για τα αέρια του θερμοκηπίου από 45% σε 56%. Η συμμετοχή σε σχετική εκπαίδευση κατά την τελευταία διετία αυξήθηκε από 36% σε 45%, όμως το 55% εξακολουθεί να δηλώνει ότι δεν έχει λάβει τέτοια εκπαίδευση. Μεταξύ όσων εκπαιδεύτηκαν, το ποσοστό πολύ ή εξαιρετικά ικανοποιημένων ανέβηκε από 56% σε 65%.
Εταιρείες και ναυτικοί συμφωνούν για την ανάγκη βασικών δεξιοτήτων, αλλά αποκλίνουν στην αξιολόγηση της ανθεκτικότητας και της προσαρμοστικότητας. Οι εταιρείες έδωσαν μεγαλύτερη βαρύτητα στην ηγεσία (από 40% σε 50%), την ομαδική εργασία (από 36% σε 50%), την ανθεκτικότητα (από 18% σε 30%) και την προσαρμοστικότητα (από 27% σε 37%). Μεταξύ των ναυτικών, η ανθεκτικότητα υποχώρησε από 15% σε 9%, ενώ η προσαρμοστικότητα παρέμεινε στο 12%.
Στρατηγικές υπάρχουν, αλλά τα εμπόδια μεγαλώνουν
Το 22% των εκπροσώπων ναυτιλιακών εταιρειών δήλωσε ότι διαθέτει στρατηγική ευθυγραμμισμένη με τον στόχο του IMO για μηδενικές καθαρές εκπομπές έως το 2050, έναντι 14% στο πρώτο κύμα, ενώ το 9% ανέφερε πιο φιλόδοξη στρατηγική. Το 59% διαθέτει υπεύθυνο ή τμήμα βιωσιμότητας, από 49%, και η παρακολούθηση εκπομπών Scope 1 αυξήθηκε από 73% σε 78%.
Παράλληλα, οι οικονομικοί περιορισμοί ως εμπόδιο υλοποίησης αυξήθηκαν από 46% σε 59%, οι περιορισμένες δυνατότητες εφαρμογής από 29% σε 50% και η άγνοια διαθέσιμων λύσεων από 27% σε 50%. Τα βιοκαύσιμα παραμένουν το επικρατέστερο εναλλακτικό καύσιμο που χρησιμοποιείται ή σχεδιάζεται από τις εταιρείες (59%). Τα αντίστοιχα ποσοστά για LNG, μεθανόλη και αμμωνία μειώθηκαν σε 9%, 11% και 7%.
Ψηφιοποίηση, κοινή γνώμη και λιμάνια
Το 70% των εταιρειών χρησιμοποιεί εργαλεία παρακολούθησης επιδόσεων, ενώ το 79% των ναυτικών θεωρεί την ψηφιακή μετάβαση και τη βασική ψηφιακή εξοικείωση πολύ ή εξαιρετικά αναγκαία αντικείμενα εκπαίδευσης. Ωστόσο, τις ψηφιακές δεξιότητες και την κυβερνοασφάλεια ως βασική ικανότητα ναυτικών προτάσσει μόνο το 17% των εταιρειών και το 16% των ναυτικών.
Στην κοινωνία των πολιτών, το 73% αξιολογεί ως υψηλής ή πολύ υψηλής σημασίας την απανθρακοποίηση της ναυτιλίας. Το 55% χαρακτηρίζει τη συμβολή της στις παγκόσμιες εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου πολύ ή εξαιρετικά σημαντική, χωρίς η απάντηση αυτή να αποτελεί εκτίμηση του πραγματικού μεριδίου του κλάδου. Το 41% δεν γνωρίζει καμία πρωτοβουλία μείωσης εκπομπών στις θαλάσσιες μεταφορές.
Για τα λιμάνια, τα ευρήματα βασίζονται σε συνδυασμένο δείγμα 11 λιμένων από τα δύο κύματα, καθώς στο δεύτερο απάντησε μόνο μία λιμενική διοίκηση. Στο δείγμα αυτό, το 73% δεν διαθέτει υποδομή καυσίμων χαμηλών εκπομπών, το 45% δεν έχει δυνατότητα παρακολούθησης εκπομπών πλοίων και το 36% δεν έχει προγραμματίσει παρεμβάσεις απανθρακοποίησης. Τα ποσοστά αυτά χρειάζονται προσοχή λόγω του μικρού δείγματος.
Έρευνα για την τεχνητή νοημοσύνη
Παράλληλη έρευνα νέων της HELMEPA για την τεχνητή νοημοσύνη και τα αυτόνομα συστήματα, με 236 επαγγελματίες της ναυτιλίας, έδειξε ότι το 57% θέλει ανθρώπινη επίβλεψη σε κάθε απόφαση AI και μόνο το 9% αποδέχεται περιορισμένο ανθρώπινο ρόλο. Το 48% αναφέρει ότι η σαφής εξήγηση μιας σύστασης του συστήματος θα ενίσχυε την εμπιστοσύνη του.
Τα ευρήματα της METAVASEA θα συζητηθούν στο συνέδριο ECONSHIP στη Χίο στις 25 Σεπτεμβρίου και σε διεθνές εργαστήριο στο World Maritime University στο Μάλμε στις 2 Οκτωβρίου. Το πενταετές πρόγραμμα METAVASEA, που συντονίζει η HELMEPA με στρατηγική και οικονομική υποστήριξη από το Lloyd’s Register Foundation, επικεντρώνεται στην ανθρωποκεντρική απανθρακοποίηση της ναυτιλίας στην Ανατολική Μεσόγειο και διαρκεί έως το 2027.
#METAVASEA #HELMEPA #Ναυτιλία #Απανθρακοποίηση #Ναυτικοί #MaritimeDecarbonisation #Seafarers #Shipping #WorldMaritimeDay
