Ένας πόλεμος στη Μέση Ανατολή έχει πάντα ως αποτέλεσμα σοβαρές και πολυεπίπεδες οικονομικές επιπτώσεις, τόσο περιφερειακά όσο και παγκόσμια. Οι προηγούμενες γενικευμένες πολεμικές επιχειρήσεις δημιούργησαν στη παγκόσμια οικονομία κλυδωνισμούς, καθώς μείωσαν το παγκόσμιο ΑΕΠ από – 0,2% έως και -1%, αύξησαν τον πληθωρισμό +1% και τα επιτόκια και μείωσαν τις επενδύσεις προς αποφυγή του ρίσκου. Στην Ευρωζώνη οι απώλειες μετά τον μήνα μπορούν να φτάσουν τα 250 δις $ μόνο από την αύξηση των ενεργειακών τιμών, να αυξήσουν 1,1% τον πληθωρισμό και να υποχωρήσει 0,6% το ΑΕΠ. Θαλάσσιες μεταφορές, ενέργεια αλλά και το κόστος του παγκόσμιου εμπορίου είναι οι τρείς βασικές «παράμετροι» που θα προσδιορίσουν, σε διεθνές επίπεδο την εικόνα των αγορών, σε μία χρονική συγκυρία εξαιρετικά ταραγμένη διεθνώς με την Ευρωπαϊκή οικονομία να προσπαθεί να σταθεροποιηθεί εν μέσω ενός διεθνούς οικονομικού πολέμου των δασμών αλλά και τώρα εν μέσω μία ακόμη «περιφερειακής σύρραξης» στο πέταλο της Ανατολικής Μεσογείου και εγγύς Ανατολής.
Για την Ελλάδα, οι σημαντικότερες επιπτώσεις εστιάζονται σε πέντε βασικούς τομείς: ενεργειακό κόστος, εμπόριο, ναυτιλία, τουρισμός και χρηματοπιστωτική αγορά. Στον τουρισμό, η χώρα ενδέχεται να θεωρηθεί «γειτονική ζώνη αστάθειας», ιδίως από επισκέπτες τρίτων χωρών όπως οι ΗΠΑ και η Ασία, με πιθανές ακυρώσεις κρουαζιέρων και πολυπροοριστικών πακέτων, αύξηση ασφαλιστικών καλύψεων και επιβάρυνση της τουριστικής εικόνας, ιδιαίτερα σε νησιά και περιοχές της Ανατολικής Μεσογείου. Το συνολικό κόστος σύμφωνα με το σενάριο άνω των 4-5 εβδομάδων θα κυμανθεί 2,1-2,6 δις ευρώ, χωρίς να συνυπολογίζονται οι σημερινές απώλειες στο ελληνικό χρηματιστήριο που έφτασαν τα 14 δις ευρώ σε τρεις συνεδρίες.
Στη ναυτιλία, πιθανές επιθέσεις ή εμπλοκές στα Στενά του Ορμούζ και στην Ερυθρά Θάλασσα μπορεί να οδηγήσουν σε αύξηση ναύλων και ασφαλίστρων κατά κινδύνων πολέμου, ανακατεύθυνση πλοίων μέσω Ακρωτηρίου της Καλής Ελπίδας, καθυστερήσεις και μειωμένη αξιοπιστία των logistics, με αποτέλεσμα υψηλότερο λειτουργικό κόστος και πιέσεις στις ναυλώσεις για τις ελληνόκτητες εταιρείες. Σύμφωνα με το Υπουργείο Ναυτιλίας στη περιοχή του Περσικού βρίσκονται 325 ελληνόκτητα πλοία, ενώ άλλα 265 προσεγγίζουν την Αραβική θάλασσα από την Ερυθρά θάλασσα και τον κόλπο του Ομάν. Δέκα πλοία φέρουν ελληνική σημαία και σε αυτά επιβαίνουν τουλάχιστον 85 Έλληνες ναυτικοί, ενώ έχουν χτυπηθεί τέσσερα πλοία, ένα από τα οποία ελληνικών συμφερόντων. Ελληνικά συμφέροντα ελέγχουν άνω του 30% του παγκόσμιου στόλου των πετρελαιοφόρων. Στην Ερυθρά και Αραβική θάλασσα είναι εγκλωβισμένα 200.000 έμφορτα και άλλα 150.000 κενά κοντέινερ που θα λείψουν από το παγκόσμιο δίκτυο των εμπορευματοκιβωτίων.
Η πλατφόρμα δεδομένων Skytek αναφέρει ότι εντός των Στενών του Ορμούζ βρίσκονται εγκλωβισμένα 450 δεξαμενόπλοια και πλοία LNG που είναι σχεδόν το 10% του παγκόσμιου στόλου, 170 πλοία κοντέινερ και 200 πλοία χύδην φορτίου. Η διέλευση έχει απαγορευτεί σε πλοία των ΗΠΑ, Ισραήλ και Ευρώπης. Η ημερήσια διέλευση πριν την απαγόρευση είχε μειωθεί κατά 70% από τα 120 πλοία σε 40 ημερησίως. Από τα Στενά περνούν μηνιαία 3.000 πλοία το 1/3 του θαλάσσια μεταφερόμενου πετρελαίου, το 1/5 του LNG παγκοσμίως. Εναλλακτικές δίοδοι εφοδιασμού είναι 5 εκατ. βαρέλια ημερησίως μέσω αγωγών της Σαουδικής Αραβίας στην Ερυθρά Θάλασσα, άλλο 1,5 εκατ. από τα ΗΑΕ και από το Ιράκ στη Μεσόγειο που δεν αναπληρώνουν τα 17 εκατ. βαρέλια μέσω των Στενών του Ορμούζ.
Η διαταραχή του εμπορίου και των εισαγωγών, ιδίως μέσω της Διώρυγας του Σουέζ, είναι προφανές ότι θα επηρεάσει εκ νέου την εφοδιαστική αλυσίδα, τη μεταποίηση και το λιανικό εμπόριο, καθώς οι εισαγωγές πρώτων υλών, σιτηρών και πετροχημικών επηρεάζονται άμεσα, αυξάνοντας το κόστος εισαγωγών σε ενέργεια, πρώτες ύλες και τεχνολογικά προϊόντα, δημιουργώντας ανασφάλεια στις εξαγωγές προς χώρες της Μέσης Ανατολής και της Βόρειας Αφρικής. Για άλλη μία φορά τις επιπτώσεις από την νέα σύρραξη και τη διαταραχή των εμπορευματικών ροών θα «βιώσουν» τα λιμάνια της Ανατολικής Μεσογείου και του λιμανιού του Πειραιά το οποίο, ως γνωστόν, έχει απωλέσει μεγάλο μέρος της κίνησης του από την κατάσταση στην Ερυθρά Θάλασσα και τον περίπλου της Αφρικής. Οι μεγάλες εταιρίες διακίνησης εμπορευματοκιβωτίων «διαβλέποντας» την κατάσταση «ανέκρουσαν πρύμναν» σε σχεδιασμούς διέλευσης από το Σουέζ και άλλες επέβαλαν ήδη επίναυλο 1.500 – 2.500 $/TEU.
Παράλληλα, η άνοδος των τιμών πετρελαίου και φυσικού αερίου, ως απότοκο της αντίδρασης των αγορών στο κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, απ΄όπου διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου, θα επιβαρύνει, άμεσα τις μεταφορές, το κόστος παραγωγής και τις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας, ενισχύοντας τις πληθωριστικές πιέσεις, ιδίως σε τρόφιμα και ενέργεια. Η διαταραχή της ροής ενέργειας, για όσο χρονικό διάστημα διαρκέσει η σύρραξη, ενισχύει τις εκτιμήσεις για βραχυπρόθεσμη τιμή άνω των 80 δολαρίων ανά βαρέλι, επιβαρύνοντας το κόστος καυσίμων για μεταφορές, παραγωγή και θέρμανση, ιδιαίτερα σε ΕΕ γεγονός που θα επαναφέρει τις πληθωριστικές πιέσεις. Σε διεθνές επίπεδο οι χρηματοπιστωτικές αγορές είναι σύνηθες να αντιδρούν με πτώση μετοχών και ομολόγων και μετά να γίνονται ανοδικές διορθώσεις, ενώ παρατηρείται άνοδος του χρυσού και του δολαρίου ως ασφαλή καταφύγια και υποχώρηση νομισμάτων αναδυόμενων αγορών. Επίσης αναμένονται και τάσεις μείωσης επενδύσεων, κάμψης τουρισμού και εξαγωγών, περιορισμού ροών πετρελαίου, ακόμη και αντίστροφης μετανάστευσης, καθώς αυξάνεται το κόστος στρατιωτικής επιτήρησης.
Η Ελλάδα σε γεωπολιτικό επίπεδο, καλείται να προστατεύσει την Κύπρο και να διατηρήσει ισορροπίες μεταξύ ΗΠΑ, Ισραήλ και αραβικών χωρών, ενώ ενισχύεται ο ρόλος της ως ενεργειακού και γεωπολιτικού κόμβου με πιθανή αύξηση της στρατιωτικής επιτήρησης σε Κρήτη και Κύπρο. Η παρουσία και εμπλοκή των ΗΠΑ μας οδηγεί περισσότερο στο σενάριο μιας εμπόλεμης περιόδου 4-5 εβδομάδων. Πέραν τούτου ο τουρισμός μας θα επηρεαστεί, αφού πρόκειται για ευαίσθητο τομέα στην «αντίληψη ασφάλειας», αφού οι τουρίστες από ΗΠΑ και Ασία κατατάσσουν όλη την Ανατολική Μεσόγειο στην ίδια γεωγραφική περιοχή και σε «γειτονική ζώνη αστάθειας» με τη Μέση Ανατολή. Εκτός από την Ευρώπη ευάλωτες είναι οι χώρες της Νότιας και ΝΑ Ασίας με μεγάλη εξάρτηση προμήθειας από χώρες του Περσικού κόλπου όπως η Ινδία με 60%, Πακιστάν 99%, Μπαγκλαντές 72%, καθώς επίσης Ταιβάν, Νότια Κορέα και Ιαπωνία με επάρκεια 4 εβδομάδων. Επίσης η Κίνα εισάγει το 80% του Ιρανικού πετρελαίου και εξαρτάται κατά 30-40% από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο των χωρών του Περσικού κόλπου και ήδη για να διατηρήσει τα αποθέματα της ετοιμάζει παραγγελίες αργού πετρελαίου εκτός από Ρωσία και από τον Ατλαντικό. Το βασικό ζητούμενο σε όλα τα σενάρια των οικονομικών επιπτώσεων είναι και αυτή την φορά η διάρκεια και η διασπορά του πολέμου.
